ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
460
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
آنها سه حشرهء مختلف است ، زيرا هريك داراى شكلى خاص خود مىباشد ، نام آنها بدين قرار است : گلگاو ، خارنك ، برارمازو « 19 » و سرانجام گز . تعداد زيادى از قناديهاى اصفهان شيرينيهائى از گزانگبين تهيه مىكنند . حريره را با سفيدهء تخممرغ مىزنند و بادام ، پسته ، هل و غيره به آن مىافزايند و به صورت قرص درمىآورند و در حرارت ملايم مىپزند . قرصهاى گز را كه روى آن آرد مىپاشند ، در بين شاخههاى بيدمشك مىگذارند كه خوشبو شود . بعد اينها را در جعبه بستهبندى مىكنند و به عنوان كالائى سخت مطلوب به سراسر مملكت مىفرستند . 2 . ترنجبين يا ترنگبين ( به معنى عسل تر ، چه رطوبت را به سهولت جذب مىكند ) از خار شتر تراوش مىكند . اين ماده به صورت دانههاى ريزى كه با پوست نرم مخلوط است فقط و فقط از خراسان به بازار معاملات وارد مىشود و به همين دليل ترنجبين خراسانى نام گرفته و به عنوان دارو جاى نوع عربى آن را كه اطباى ايرانى فقط نام آن به گوششان خورده اشغال كرده است . 3 . مقدارى شيرخشت كه شيرهء بوتهاى به نام اترافاكسيس سپينوزا « 20 » و بوتهاى ديگر است نزديك تهران در تنگهاى نزديك قريهء كن ( بر فراز كوهى كه سر راه امامزاده داود است ) بدست مىآيد و در آنجا بوتههاى زيادى از اين درختچه روئيده است . آن شاخههائى كه در يك سال ترشح دارد در سال بعد خشك مىشود . اما منبع اصلى اين ماده هرات است . از آنجا لولههاى نازك اين صمغ را كه شفاف است و پيچپيچ صادر مىكنند . 4 . بيدخشت در اواخر تابستان از بيد بيدخشتى « 21 » مىتراود . اين بيد در فصل مذكور محل تردد دلخواه زنبورهاست و در نزديكى تهران در روستا - هاى دامنهء البرز از آن يافته مىشود . اما محصول بيدخشت اندك و مصرف آن نيز محدود است . كتيرا « 22 » محصول درختچهاى است كوچك به ارتفاع دو پا به نام گون ، و در چند ناحيه اغلب بين كرود و سو « 23 » روى كوهستان نطنز - اصولا بين كاشان و اصفهان - بدست مىآيد . تنهء درخت را در وسط تابستان تا به نزديك ريشه قطع مىكنند و كندهء آن را با يك كوزه يا گلدان مىپوشانند ، پس از چندين روز كموبيش حدود صد گرم صمغ زير آن جمع مىشود . بعضى از درختان نيز به خودى خود تراوش دارند . حدود نيم كيلو كتيرا در كاشان تقريبا ده
--> ( 19 ) . از تلفظ صحيح اين كلمات چيزى نمىدانم . در اصل به صورت زير آمده است : Gulgaw , Charnek , Barar - Mazu ( 20 ) . Atraphaxis spinoza ( 21 ) . Salix fragilis ( 22 ) . Gummi tragacantha ( 23 ) . در اصل Karud و Sud درست معلوم نشد مراد از اين دو موضع كجاست . - م .